Deel 1: Verantwoordelijkheid

12 februari 2019

Door Sebastiaan Mantel

Duurzaamheid is een erg breed begrip. Gaat het alleen over het terugbrengen van CO2, of letten we ook op biodiversiteit, sociale rechtvaardigheid, efficiënt gebruik van middelen? Of meer ouderwets en dichter bij de oorspronkelijke betekenis: duurzaamheid als bestendig en economisch profijtelijk gebruik van grondstoffen en natuurlijke bronnen? Voor mij is duurzaamheid een manier van leven waarin verantwoordelijkheid wordt genomen voor de omgeving die binnen de eigen invloedssfeer valt. Om dat uit te leggen wil ik eerst een veel voorkomend idee betwisten: het idee dat natuur tegenover industrie staat, en zelfs dat industrie de natuur schade berokkent. Verder redenerend kom je dan al gauw uit bij het idee dat wij beter voor de natuur moeten zorgen, dichter bij de natuur moeten staan, etc. Wat ik met verantwoordelijkheid wil uitdrukken, gaat uit van iets anders. Laten we beginnen met natuur tegenover industrie.

De panda
De panda is een beer en behoort dus tot de roofdieren. Panda’s hebben zich echter evolutionair ontwikkeld in bamboebossen en eten bijna uitsluitend bamboe. De korte darmen van de panda zijn niet gebouwd om plantaardige cellen af te breken, waardoor het verteringsproces zeer inefficiënt is. Als gevolg hiervan produceert het dier veel mest, met onverteerde delen bamboe erin. Gemiddeld een kleine driekwart van zijn tijd gaat op aan het kauwen van bamboe. Het kost de panda dan ook moeite om genoeg energie binnen te krijgen. Daarom vermijdt een panda sociale interactie met soortgenoten en steil terrein. De moederpanda is zelfs niet in staat moedermelk te produceren voor een tweeling. Ze kiest een van de twee uit en laat de andere sterven. De panda is dus een dier geheel aangepast aan bamboe. Als we kijken naar het effect hiervan, dan ziet het er niet rooskleurig uit. Weinig energie, moeite om het lichaam op temperatuur te houden, continu eten en gelimiteerde sociale interactie. Als het bamboebos een fabriek was geweest, zouden natuurbeschermers wijzen op al het leed dat wordt veroorzaakt. Kijk maar eens wat er van de panda, die zich handhaaft in het gebied, overblijft.

Dus schade toebrengen aan ‘de natuur’ is niet voorbehouden aan alleen de mens of zelfs alleen industrie. Ook de mens en in het bijzonder de moderne mens met zijn grootschalige industrie is onderdeel van de natuur. Dus als ik het over verantwoordelijkheid heb, bedoel ik niet een plicht, of een schuld, die de mens heeft aan de natuur. 

Kennis en macht
Voor mij komt verantwoordelijkheid daarentegen voort uit kennis en macht. Onze positie ten opzichte van onze omgeving verandert radicaal in maar een paar mensengeneraties. Wij hebben steeds meer de mogelijkheid om de omgeving om ons heen vorm te geven. En dat brengt een verantwoordelijkheid met zich mee. De keuzes die wij maken hebben invloed en daar zouden wij ons niet aan moeten onttrekken. De vraag is dan hoe we willen dat onze omgeving eruitziet.

De schaal waarop ieder individu nu het leven om zich heen kan aanpassen, maken en vernietigen is zozeer toegenomen dat wij echt een keuze hebben in hoe de wereld eruit zal zien. Om meer grip te krijgen op de invloed van de moderne consument wil ik kijken naar hectaren. De globale hectaren van de ecologische voetafdruk.

Je eigen achterland
De ecologische voetafdruk van een persoon voor een bepaald jaar is een getal dat uitdrukt hoeveel biologische, productieve grond- en wateroppervlakte die persoon gebruikt heeft om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken. De ecologische voetafdruk gaat uit van een negatief perspectief, namelijk wat er verbruikt wordt aan land en water door mensen. Vanuit het idee van verantwoordelijkheid ben ik meer geïnteresseerd in een positief perspectief. Op hoeveel land en water op de aarde heb je invloed? Daar geeft de ecologische voetafdruk misschien een eerste indicatie voor.

Via de voetafdruk krijg je vrij letterlijk een inkijkje in je eigen achterland. Hoeveel grond wordt er, verspreid over de hele wereld, gebruikt voor jouw aankopen, afval en energiegebruik, en daarmee behoeften, wensen en gewoonten? De gemiddelde Nederlander heeft een voetafdruk van ongeveer 6 hectaren. En 1 hectare is 10000 vierkante meter. Uitgaande van een woning plus tuin van 150 vierkante meter per (volwassen) persoon, beslaat het deel van je achterland dat je daadwerkelijk ziet maar 0,25 procent. Verantwoordelijk handelen begint dus bij het bewust worden van de omvang van je daden.

Welke keuzen maak je?
Tegenwoordig hebben we in Nederland heel veel keus als consument. Bij het maken van aankopen kijken we naar kleur, prijs, trends, imago van het bedrijf, etc. Maar wat als je je verantwoordelijkheid wil nemen voor het achterland dat je creëert? Door de producten die je koopt, de donaties die je maakt, de mensen die je ondersteunt. Hoe leven de mensen, de dieren en de planten in jouw achterland, hoe ziet het landschap eruit en welke technologie wordt er gebruikt? En welke keuzen maak jij daarin?
Duurzaamheid is voor mij een nieuwe stap in de ethische ontwikkeling van onze samenleving, waarbij we met elkaar verantwoordelijkheid nemen voor ons eigen achterland.

Sebastiaan Mantel, inwoner van Gouda


Bronnen:

1 Over panda’s en bamboe: https://nl.wikipedia.org/wiki/...
2 Over de ecologische voetafdruk: wikipedia
3 Bereken je eigen voetafdruk: https://www.earthday.org/take-...
4 Een Nederlands rapport over de ecologische voetafdruk: https://www.pbl.nl/sites/defau...

Tip het platform!

Deze website is een platform voor alle doeners. Voor de vele kennisbedrijven die de uitdagingen van Gouda, de compacte stad, aangaan. Voor de vele organisaties die hun nek uitsteken om het anders te doen. En voor de vele inwoners die zich inzetten om hun stad groen, schoon en leefbaar te houden.

Heb je ook een groen idee en zoek je mensen? Heeft jouw bedrijf duurzaam nieuws voor Gouda? Wil je anderen enthousiasmeren voor jouw project?

Laat het ons weten! Stuur je informatie naar: redactie@maakgoudaduurzaam.nl. Wij nemen graag contact met je op!